Zasady bilarda: 8-ball, 9-ball i 10-ball

Trzy gry, jeden stół

Bilard na stole do poola to przede wszystkim trzy gry: 8-ball, 9-ball i 10-ball. Wszystkie gra się białą bilą (bilą rozgrywającą) na stole 7ft, 8ft lub 9ft z sześcioma łuzami i kompletem 16 bil o średnicy 57,2 mm. Różnią się liczbą bil na stole, sposobem wyboru celu i tym, jak wygrywa się partię. Poniżej zasady w wersji, w jakiej gra się na turniejach WPA i w polskich ligach, z zaznaczeniem różnic wobec zasad „pubowych”, które w każdym lokalu wyglądają trochę inaczej.

Zasady wspólne dla wszystkich gier

Bilę rozgrywającą uderza się tipem kija, nigdy ferrulą ani dolnikiem. Uderzenie musi być pchnięciem, nie przeciągnięciem: tip styka się z bilą raz. Po uderzeniu biała musi najpierw dotknąć bili zgodnej z regułami danej gry, a potem albo któraś bila wpada do łuzy, albo dowolna bila dotyka bandy. Brak kontaktu z bandą po zderzeniu to faul.

Faulem jest też wbicie białej, wybicie bili poza stół, dotknięcie bili ręką lub ubraniem, uderzenie, gdy bile jeszcze się toczą, oraz oderwanie obu stóp od podłogi w momencie uderzenia. Po faulu przeciwnik dostaje białą do ręki: w 9-ball i 10-ball na całym stole, w 8-ball według wersji turniejowej także na całym stole, a w wersji pubowej często tylko za linią główną. Trzy faule z rzędu w 9-ball i 10-ball oznaczają przegraną partię, o ile przeciwnik ostrzegł po drugim.

Rozbicie wykonuje się białą ustawioną za linią główną (w ćwiartce stołu). Zasady turniejowe wymagają, by przy rozbiciu co najmniej cztery bile dotknęły bandy albo jedna wpadła do łuzy, inaczej przeciwnik może zażądać ponownego ustawienia.

8-ball: pełne i pasy

W 8-ball na stole jest 15 bil: siedem pełnych (1–7), siedem z pasem (9–15) i czarna ósemka. Bile ustawia się w trójkącie, ósemka w środku, w dolnych rogach po jednej pełnej i jednej z pasem. Stół po rozbiciu jest otwarty: grupę (pełne albo pasy) wybiera gracz, który jako pierwszy wbije bilę czystym uderzeniem po rozbiciu. Bile wbite podczas samego rozbicia nie przypisują grupy.

Gracz gra swoją grupę do końca, a potem ósemkę. Ósemka wbita przed czasem, do niezapowiedzianej łuzy albo razem z faulem to przegrana. W zasadach turniejowych każde uderzenie w 8-ball jest zapowiadane: gracz mówi, którą bilę i do której łuzy, przy czym oczywiste zagrania nie wymagają deklaracji. W wersji pubowej często zapowiada się tylko ósemkę.

Ósemka wbita przy rozbiciu to w zasadach WPA nie wygrana: rozbijający wybiera, czy ósemka wraca na punkt główny, czy rozbija ponownie. W wielu lokalach ósemka z rozbicia oznacza wygraną i warto to ustalić przed grą. Więcej o stołach, na których gra się 8-ball w domu i klubie, w poradniku jaki stół bilardowy wybrać.

9-ball: rotacja i szybka gra

W 9-ball na stole jest dziewięć bil (1–9) ustawionych w romb, jedynka na przodzie, dziewiątka w środku. Biała musi zawsze najpierw dotknąć bili o najniższym numerze na stole, ale wpaść może dowolna bila. Kto wbije dziewiątkę zgodnie z zasadami, wygrywa partię, także z rozbicia i także kombinacją: białą w jedynkę, jedynką w dziewiątkę.

Nie ma zapowiadania. Bile wbite przypadkiem zostają w łuzach i gracz gra dalej. Po faulu przeciwnik ma białą do ręki na całym stole. To gra turniejów World Nineball Tour, US Open i mistrzostw świata, w których obowiązuje dodatkowo zasada rozbicia z „pudełka” (białą z wąskiego pasa na środku linii głównej) i alternatywne rozbicie albo rozbicie zwycięzcy, zależnie od imprezy. Kalendarz tych turniejów z wynikami prowadzimy w kalendarzu turniejów.

W 9-ball liczy się kontrola białej i bezpieczne zagrania. Gracz, który nie ma szansy na wbicie, może zagrać tak, by przeciwnik nie widział najniższej bili. Przeciwnik po nieudanym zagraniu ma wtedy faul i biała wędruje do ręki. Na tym poziomie przydaje się kij do skoków, którym przeskakuje się bilę zasłaniającą.

10-ball: rotacja z zapowiadaniem

10-ball to 9-ball z dziesięcioma bilami w trójkącie, dziesiątką w środku i jedną różnicą, która zmienia wszystko: każde uderzenie jest zapowiadane. Gracz mówi, którą bilę do której łuzy wbija. Bila wbita przypadkiem do innej łuzy nie kończy podejścia w wersji pubowej, ale w zasadach WPA przeciwnik może wtedy przejąć stół lub oddać go z powrotem. Dziesiątka wbita z rozbicia nie wygrywa, wraca na punkt główny.

Przez zapowiadanie i większą liczbę bil 10-ball uchodzi za grę trudniejszą i bardziej sprawiedliwą niż 9-ball, dlatego jest dyscypliną mistrzostw świata WPA i wielu finałów tourowych. Rozbicie w 10-ball jest trudniejsze, bo trójkąt z dziesięciu bil rozchodzi się mniej przewidywalnie, i to tu najbardziej opłaca się osobny kij do rozbić.

Rozbicie i race-to: jak liczy się mecz

Mecz turniejowy gra się do określonej liczby wygranych partii, po angielsku race-to. Race-to 7 znaczy, że wygrywa ten, kto pierwszy wygra siedem partii. Amatorskie turnieje klubowe grają zwykle race-to 3 lub 4, EuroTour race-to 9, finały mistrzostw świata race-to 13 lub więcej.

Kto rozbija w kolejnej partii, zależy od regulaminu: rozbicie zwycięzcy (winner breaks) nagradza dobrą grę, rozbicie alternatywne (alternate break) wyrównuje szanse i jest standardem World Nineball Tour. W turniejach amatorskich na BidBil organizator ustawia format i race-to przy tworzeniu drabinki, a wyniki wpisuje się z telefonu. Jeśli prowadzisz ligę w klubie, możesz założyć turniej z drabinką i wynikami na żywo bez rejestracji graczy.

Snooker w skrócie

Snooker gra się na stole 12ft z 15 czerwonymi i 6 kolorowymi bilami o średnicy 52,5 mm. Gracz wbija na przemian czerwoną (1 punkt) i kolorową (od 2 do 7 punktów), kolorowe wracają na stół do momentu wbicia ostatniej czerwonej, potem wbija się je w kolejności od żółtej do czarnej. Faule kosztują 4–7 punktów na korzyść przeciwnika. Partię (frame) wygrywa gracz z większą liczbą punktów, mecz gra się do określonej liczby frame'ów. Snooker to inny sprzęt: kije do snookera są cieńsze i z jesionu, a bile mniejsze. Do liczenia punktów w domu i klubie służy darmowy licznik snookera.

Najczęstsze pytania

Czy wbicie białej przy rozbiciu to faul? Tak, w każdej z trzech gier. Przeciwnik dostaje białą do ręki. Bile wbite przy tym rozbiciu zostają w łuzach w 9-ball i 10-ball, a w 8-ball stół pozostaje otwarty.

Co się dzieje, gdy wbiję bilę przeciwnika w 8-ball? Bila przeciwnika zostaje w łuzie, a jeśli przy okazji nie wbiłeś własnej, tracisz podejście. To nie jest faul, chyba że biała nie dotknęła najpierw Twojej bili.

Czy w 9-ball trzeba zapowiadać dziewiątkę? Nie. W 9-ball nie zapowiada się niczego, dziewiątka wbita w dowolny sposób zgodny z zasadami wygrywa. Zapowiadanie obowiązuje w 10-ball i w turniejowym 8-ball.

Kiedy w 8-ball przegrywa się partię? Gdy ósemka wpadnie przed wbiciem wszystkich swoich bil, gdy wpadnie do innej łuzy niż zapowiedziana albo gdy razem z ósemką wpadnie biała lub popełnisz faul.

Co to jest biała do ręki? Po faulu przeciwnik stawia białą w dowolnym miejscu stołu i gra z tego miejsca. W wersji pubowej 8-ball często tylko za linią główną i tylko w kierunku od linii. Zasady turniejowe WPA dają białą na całym stole we wszystkich trzech grach.

Podsumowanie

8-ball to grupy i zapowiedziana ósemka, 9-ball to rotacja bez zapowiadania i dziewiątka wygrywająca z każdego miejsca, 10-ball to rotacja z zapowiadaniem. Wspólne są faule, biała do ręki i wymóg kontaktu z bandą. Sprzęt do wszystkich trzech gier jest ten sam: kije bilardowe, bile 57,2 mm i stół z płytą kamienną. Zasady oficjalne w pełnym brzmieniu publikuje WPA, a polskie ligi grają według regulaminów PZBil.